Dec

21

wykształcony szlachcic

Filed Under wykształcony szlachcic | Comments Off

Aby stać się w świetle opinii staropolskiej wykształconym przedstawicielem stanu szlacheckiego, wystarczyło uzupełnić zdobytą w szkołach wiedzę teoretyczną i w niewielkim stopniu praktyczną doświadczeniem oraz wiedzę dostarczaną przez inne formy kształcenia. Wyraźnym przykładem takiego obywatelskiego profilu edukacji było kształcenie w Akademii, w której wykorzystano dorobek europejskiej myśli pedagogicznej, dokonano próby dostosowania jej do wymagań polskiego szlachcica – obywatela. Jan Zamoyski polecał uczyć wszystkiego, co jest potrzebne ojczyźnie, co może ułatwić i pogłębić prace obywatelska każdego szlachcica. Doceniał wagę wykształcenia nie tylko dla jednostki, ale także dla pomyślnego rozwoju państwa. Był przedstawicielem polskiego racjonalizmu, uznającym prymat nauki we wszystkich dziedzinach życia, zwłaszcza życia politycznego.

Uczelnia rozpoczęła działalność wykładami dla studentów zgrupowanych w pięciu nacjach: polskiej, litewskiej, ruskiej, prusko – inflanckiej i cudzoziemskiej (obejmującej wszystkich innych cudzoziemców). Od 1637 roku uczelnia miała prawo nadawania stopni doktora filozofii, od 1648 roku – teologii. Mimo, że uczelnia korzystając z praw uniwersyteckich, zaczęła nadawać doktoraty z prawa, nie podniosło to jej prestiżu. Trwałym dorobkiem Akademii Zamojskiej było wykształcenie wielu humanistów, biskupów, senatorów, ministrów, kasztelanów, którzy wnieśli znaczny wkład w rozwój kultury, nauki i reformy w Rzeczypospolitej. Jednak jako absolwenci opuszczali jej mury przede wszystkim prawnicy – notariusze. Kwitły jedynie popisy oratorskie oraz teatr akademicki. Pisanie panegiryków na cześć Zamojskich i innych możnych stało się głównym i ulubionym, bo intratnym zajęciem wielu profesorów.

Wydawnictwa z drukarni akademickiej osiągnęły wysoki poziom edytorski. Z kierowanej przez Marcina Łęskiego oficyny zamojskiej wychodziły druki łacińskie, greckie, podręczniki akademickie, prace filozoficzne, prawnicze, medyczne i utwory poetyckie.

Kanclerz zamierzał uczynić z Akademii prężny ośrodek kultury polskiej i katolickiej, który oddziaływałby silnie na ludność prawosławną, przeważającą w województwach południowo ­ wschodnich. Program nauczania Akademii został jednak po śmierci założyciela w 1605 roku zniekształcony. Akademia stała się wtedy typową szkołą średniowieczną, zwłaszcza po utworzeniu w połowie XVII wieku katedry teologii, kiedy zaczęto kształcić przede wszystkim księży (1648 rok). Do chwili śmierci hetmana, w ciągu pierwszych jedenastu lat swego istnienia, Akademia zdobyła sobie znaczny rozgłos nie tylko w Polsce, ale także w całej Europie. Dzięki niej Zamość na przełomie XVI i XVII wieku był najbardziej prężnym ośrodkiem myśli naukowej w Polsce. Akademia w okresie dwuwiekowego istnienia przeżywała swoje upadki i wzloty. Okres świetności Akademii to lata 1595-1648. Do świetniejszych lat Akademii przypadających na życie jej fundatora nawiązywał później Stanisław Konarski i Szkoła Rycerska.


Comments

You must be logged in to post a comment.